oto I owo

Jądro ciemności

Posted in książki, literatura by hajton on 18 lipca 2015

7053688.3Czytając tę książkę (ściągniętą na kindle’a z bookini.pl) miałem wrażenie, że nie jest mi obca, będąc zarazem pewnym, że nigdy wcześniej nie miałem jej w ręku. W zmroku zapadającym nad Tamizą, marynarz Charlie Marlowe snuje gawędę o rejsie odbytym kiedyś afrykańską rzeką. O podróży do serca Czarnego Lądu i najmroczniejszej strony człowieka.

Inspiracją dla autora stała się jego własna eskapada przez tereny Wolnego Państwa Kongo, będącego na przełomie XIX i XX wieku prywatną własnością[!] ówczesnego króla Belgów, Leopolda II.

W zetknięciu z „dziczą”, którą Joseph Conrad rozumie tu jako pierwotną naturę, u przybyszy z Europy nienaruszona pozostaje wyłącznie zewnętrzna warstwa cywilizacyjna. Mówiąc konkretnie, ubiór. Znajdują się na terenie, na którym obowiązują reguły, jakie sami ustalą. Zasadą najważniejszą jest… kość słoniowa, afrykańskie złoto, na którym wielu próbuje dorobić się fortuny.

To zadufanie we własną potęgę i bezkarność, solidnie osadzone w poczucie misji i wyższości kulturowej, prowadzi Europejczyków na manowce. Skrajnym przykładem jest tu niejaki Kurtz (Matka jego była na wpół Angielką, ojciec – na wpół Francuzem, cała Europa złożyła się na Kurtza), który z wrażliwego intelektualisty przeistacza się w krwiożerczą bestię, przyznającą samej sobie atrybuty boskości.

Szacuje się, że w wyniku działań „spółek handlowych” w dorzeczu Kongo śmierć poniosło około dziesięciu milionów[!] ludzi…

„Jądro ciemności” było próbą naświetlenia istoty kolonializmu. Dla nas, ludzi czytających książkę ponad sto lat później, brzmi również jak ostrzeżenie, które autor wystosował do świata (rzekomo) cywilizowanego u progu XX wieku. Ostrzeżenie, które nie zostało wysłuchane. Historia ludobójstw dokonywanych w imię tak zwanego „postępu cywilizacyjnego” nigdy szczególnie nie interesowała społeczeństw, które z takich ludobójstw czerpały korzyści. Czego nie widzimy, tego nie ma. Nikt nie dopuszczał myśli, że zmierzch człowieczeństwa może nastąpić także w Europie.

Kilkadziesiąt lat później, już po doświadczeniach obu wojen światowych, Marek Hłasko pisał w „Pięknych dwudziestoletnich”: Istnieją warunki, w których każdy człowiek zdolny jest do uczynienia każdej rzeczy w stosunku do innego człowieka.

Pod koniec lektury nie miałem już wątpliwości: książka Conrada stała się kanwą filmu Francisa Forda Coppoli, „Czas apokalipsy”. Reżyser przeniósł akcję do ogarniętego wojną Wietnamu, co samo w sobie nie jest szokujące. „Jądro ciemności” mogłoby dziać się – i dzieje się – w każdych czasach i pod każdą szerokością geograficzną. Conradowskie ostrzeżenie, tak lakonicznie skonkludowane przez Hłaskę jest – i pozostanie – aktualne. Negując je przybliżamy się do bieguna mroku obecnego w każdym z nas.

Jeszcze kilka cytatów, celnych i nośnych, a pod koniec także… smakowitych…

  • Dalibóg, coś w tym jest jednak, że jednemu świat pozwala ukraść konia, a drugiemu nie wolno nawet spojrzeć na postronek.
  • Żyjemy tak, jak śnimy – samotni…
  • Dusza ludzka jest zdolna do wszystkiego – ponieważ zawiera w sobie wszystko, zarówno przeszłość, jak przyszłość.
  • Twierdzę, iż żaden głupiec nie sprzedał nigdy diabłu swej duszy; może głupiec jest na to za głupi, a może diabeł zbyt diabelski…
  • Śmieszna to rzecz, życie – owe tajemnicze kombinacje bezlitosnej logiki dla błahego celu. Co najwyżej można się spodziewać od życia odrobiny wiedzy o sobie samym – która przychodzi za późno i jest źródłem niewyczerpanych żalów. 

I dwie próbki czarnego (a jakże!), a nawet ludożerczego, humoru:

  • Za życia był sternikiem bardzo drugorzędnym, ale po śmierci mógł się stać pierwszorzędną pokusą…
  • Patrzyłem na nich ze wzrastającym szybko zajęciem, nie wywołanym bynajmniej myślą, że może zjedzą mnie wkrótce – choć przyznam się wam, iż właśnie wtedy spostrzegłem – niejako w nowym oświetleniu – jak niezdrowo wyglądają pielgrzymi, i miałem nadzieję, tak! doprawdy miałem nadzieję, że mój wygląd nie jest taki – jakby to powiedzieć? – taki – nieapetyczny…

 

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: